TÂY DƯƠNG SÂM

 

So với hàng ngàn năm sử dụng và khai thác Nhân sâm của châu Á (Panax ginseng Mayer), sâm Mỹ (Panax quinquefolius L) chỉ mới được phát hiện và thương mại hóa khoảng 300 năm trở lại đây.

Theo phân loại thực vật gồm:

1.      Sâm Mỹ (Hoa Kỳ sâm)

2.      Sâm Canada

3.      Nhân sâm Triều Tiên (Cao Ly sâm)

4.      Sâm Trung Quốc (Kiết Lâm sâm)

Tất cả các loại sâm trên đều cùng là một loài nhưng do hoàn cảnh sinh trưởng tự nhiên ở Đông bán cầu và Tây bán cầu thổ nhưỡng, khí hậu khác nhau, nên tính năng của "Sâm Mỹ" và "Sâm Cao Ly (HQ) - Kiết Lâm Sâm TQ" có một số đặc điểm khác nhau

 

VÌ SAO GỌI LÀ TÂY DƯƠNG SÂM ?
Tây dương sâm là một loại nhân sâm mọc ở Tây bán cầu như Mỹ, Canada, Pháp, nên được gọi là Tây dương nhân sâm, hay Dương sâm, Tây sâm, Hoa Kỳ sâm... tên khoa học là Panax quinquefolium L.

Tây dương sâm được ghi chép sớm nhất trong sách Bản thảo cương mục thập di, sau đó các y thư cổ nổi tiếng như Bản thảo cầu nguyên, Bản thảo tùng tân, Dược tính thiết dụng... đều lần lượt đề cập một cách khá tỷ mỷ.

 

TÂY DƯƠNG SÂM ĐƯỢC PHÁT HIỆN TỪ KHI NÀO ?

Câu chuyện về Sâm Mỹ được bắt đầu vào năm 1709, một nhà truyền giáo người Pháp thuộc dòng Jesuit – Cha Jartoux – đã ghi nhận về sâm củ ở Trung Quốc và biên thư cho cha Lafitau ở St Louise, Canada (gần Montreal) mô tả chính xác sự hiện diện của nó. Cha Lafitau đọc thư vào năm 1714 và trong một ngày tình cờ, ông nhận thấy những cây sâm mọc ở gần khu vực ngôi nhà mới của mình. Lượng sâm hoang không đủ cho nhu cầu do vậy những thử nghiệm trồng trọt nó được tiến hành vào năm 1878 ở vườn thực vật tại Jamaica. Tuy nhiên những thử nghiệm này đã không thành công cho đến khi một thợ thiếc đã nghỉ hưu là George Stanton cho nông dân trồng thành công ở Fabius, New York. Câu chuyện của ông được đăng tải trên một tờ báo ở New York vào năm 1897, nhấn mạnh vai trò của bóng râm trong việc trồng thành công nhân sâm, kỹ thuật này thực tế đã được tiến hành ở Hàn Quốc từ nhiều thế kỷ (Yun 2001). Ngày nay, Nhân sâm Mỹ đã được trồng rộng rãi ở Canada, Mỹ, Trung Quốc, New Zealand và Australia.

 

 

MÔ TẢ ĐẶC ĐIỂM

Về hình dáng bên ngoài, Tây dương sâm trông khá giống với Bạch bì sâm tức là Sâm Mỹ được du nhập theo dòng lịch sử vào trồng tại tỉnh Quảng đông TQ, bởi vậy không ít người bán đã dùng Bạch bì sâm Trung Quốc giả làm Tây dương sâm để kiếm lời. Tuy nhiên, có thể căn cứ vào một số đặc điểm sau của tây dương sâm để phân biệt:


- Thân chính hình thoi dẹt hoặc hình trụ tròn, nặng và chắc, đầu trên có vành củ rõ rệt.
- Vỏ bề mặt có vân vòng ngang hoặc có vết sần dạng lỗ, nông, kèm theo các vết nhăn dọc nông và dày, đoạn giữa có đường nhựa cây dạng đốm màu vàng nâu tạo thành những vân vòng rõ nét.
- Bề mặt có màu vàng hoặc vàng nhạt, mặt cắt phẳng, màu trắng ngà dạng bột.
- Vị hơi đắng, khi nhai có cảm giác hơi cay the và thơm mát.

 


Nhìn chung, nếu thấy thân sâm tương đối mảnh, bề mặt có vân ngang màu đen, mặt cắt ngang màu trắng, không có các vết mỡ (nhựa cây) dạng đốm vàng nâu, vân vòng ngang không rõ rệt và hương vị tương đối kém thì đó không phải là Tây dương sâm.

 

-          Còn nói riêng về Tây dương sâm được nuôi trồng tại Wisconsin Hoa Kỳ lại có thể trạng, màu sắc và hương vị rất ư khác biệt khiến Tây dương sâm trồng tại Quảng Đông Trung Quốc có vỏ đen không thể nào sánh kiệp. Hiện nay, sâm Hoa Kỳ trên thị trường có xu hướng pha trộn để lấy hương vị chứ rất ít cửa hàng bán sâm thuần khiết. Người Mỹ không biết làm quảng bá cho sản phẩm của nước mình mà hoàn toàn để thị trường nội địa bị Trung Quốc khống chế và quyết định

 

 

CÔNG NĂNG CHỦ TRỊ

+Nếu Nhân sâm Châu Á mang tính dương, giúp cải thiện tuần hoàn, tăng lượng máu, giúp bồi bổ cơ thể sau khi ốm và kích thích hoạt động cơ thể thì ngược lại Tây dương sâm mang tính âm, giúp điều hòa tính dương trong cơ thể và làm mát cơ thể

+Tây dương sâm vị ngọt hơi đắng, tính lạnh, có công dụng bổ khí dưỡng âm, thanh hư nhiệt, sinh tân dịch, trừ phiền khát, thường được dùng để chữa các chứng khí hư âm suy hỏa vượng, khái suyễn đàm huyết, hư nhiệt phiền táo, nội nhiệt tiêu khát, miệng táo họng khô.

- Kết quả nghiên cứu dược lý học hiện đại cho thấy tây dương sâm có những tác dụng cụ thể sau:
+Trấn tĩnh, chống căng thẳng thần kinh quá mức, giảm bớt sự phiền não, tăng sức bền thể lực, chống mệt mỏi suy nhược, tăng khả năng tập trung và ghi nhớ.
+Thúc đẩy quá trình sinh trưởng phát dục, tăng khả năng chịu đựng của cơ thể trong điều kiện thiếu oxy, chống lão hóa.
Ðiều hòa hoạt động của hệ tim mạch, chống choáng do suy nhược và mất máu, chống thiếu máu cơ tim và rối loạn nhịp tim.
+Ðiều chỉnh rối loạn lipid máu: giảm cholesterol và lipoprotein có tỷ trọng thấp, tăng lipoprotein có tỷ trọng cao, chống sự hình thành các gốc tự do, chống tan máu và có khả năng cầm máu.
Thúc đẩy quá trình chuyển hóa, chống lợi niệu.
+Tăng cường chức năng miễn dịch, nâng cao sức đề kháng của cơ thể và có khả năng chống virus, phòng chống ung thư.

ỨNG DỤNG LÂM SÀNG
- Các bệnh lý đường hô hấp như viêm phế quản mạn tính, giãn phế quản, lao phổi... có các biểu hiện của chứng khí âm lưỡng hư kèm đàm nhiệt: ho kéo dài, đờm có máu, họng khô miệng khát, mệt mỏi, khó thở... Thường phối hợp với sa sâm, bối mẫu, bạch cập.
- Các trường hợp cảm nắng, cảm nóng trong mùa hè, đặc biệt ở trẻ em. Thường phối hợp với mạch môn, ngũ vị tử, hoắc hương...
- Trường hợp sốt kéo dài không rõ nguyên nhân, thường phối hợp với địa cốt bì, đơn bì.
- Trường hợp hay đổ mồ hôi trộm kéo dài, thường phối hợp với ngũ vị tử.
- Các bệnh lý tim mạch như rối loạn thần kinh tim, thiểu năng mạch vành... có biểu hiện của chứng khí âm lưỡng hư kèm huyết ứ. Thường phối hợp với đan bì, đan sâm, xích thược, hoàng liên
- Trường hợp suy nhược thần kinh, suy nhược cơ thể do lao động quá sức, do mắc các bệnh mạn tính hoặc sau khi mắc các bệnh cấp tính có sốt. Thường phối hợp với huỳnh kỳ, bạch truật, đương quy…

VỀ MẶT SINH HÓA: Hoạt chất chính của các loại nhân sâm trên đều là saponin. Tuy nhiên, trong Sâm Cao Ly có tới 13 loại saponin khác nhau, trong khi đó trong sâm Mỹ chỉ tìm thấy có 6 loại (Ro, Rb1, Rb2, Rc, Rd, Re). Trong sâm Mỹ, loại saponin Rb1 có nhiều hơn cả, chiếm tới 30-40% tổng hàm lượng saponin và đó cũng là hoạt chất chính, đóng vai trò quyết định trong tác dụng sinh lý của sâm Mỹ. Trong khi đó, loại saponin có vai trò quyết định trong sâm Triều Tiên, hay sâm Trung Quốc, lại là Rg và Rh, hai loại này chưa xác định thấy trong sâm Mỹ.

    - Các thí nghiệm trên động vật và các quan sát lâm sàng cho thấy: Saponin Rg có tác dụng gây hưng phấn thần kinh trung ương rất rõ ràng. Trong số các saponin thuộc nhóm "g" này, saponin Rg1 có tác dụng chống mệt mỏi và tăng cường thể lực mạnh; Rg1 còn có tác dụng làm giãn nở huyết quản, sử dụng điều trị bệnh động mạch vành và chứng đau thắt tim rất tốt. Còn saponin Rh có tác dụng ức chế nhất định đối với hoạt tính của tế bào ung thư gan, cho nên cũng thường được sử dụng trong điều trị ung thư. Trong sâm Mỹ không có (hoặc có thể không có) những saponin vừa kể, cho nên cũng không có các tác dụng sinh hóa đó.

    - Loại saponin chiếm ưu thế trong sâm Mỹ là Rb1. Hàm lượng Rb1 trong sâm Mỹ cao hơn trong sâm Triều Tiên hay sâm Cát Lâm (Trung Quốc) rất nhiều. Vậy chất Rb1 có tác dụng sinh lý như thế nào? Các kết quả nghiên cứu dược lý cho thấy: Rb1 có tác dụng trấn tĩnh và ổn định thần kinh trung ương rõ rệt (trong khi đó Rg trong sâm Cao Ly lại gây hưng phấn thần kinh), đồng thời còn có tác dụng làm giảm hàm lượng mỡ trong máu. Thế nhưng, Rb1 trong sâm Mỹ hầu như không có tác dụng chống mệt mỏi. Thí nghiệm trên động vật cho thấy: Rb1 có tác dụng làm giảm trương lực cơ, chống co thắt và gây ngủ rõ rệt. Tóm lại, các nghiên cứu cho thấy, tác dụng dược lý chủ yếu của sâm Mỹ là: Trấn tĩnh, giảm đau, chống co thắt và giải nhiệt.

Thực ra, những tính năng kể trên của sâm Mỹ đã được sách "Bản thảo cương mục thập di" ghi lại chính xác từ nhiều thế kỷ trước: "Tây dương sâm bổ âm thoái nhiệt". Tác dụng mà Đông y gọi là "bổ âm" bao quát cả tác dụng ức chế trung khu thần kinh; còn tác dụng "thoái nhiệt" có nghĩa là giải nhiệt.

Kinh nghiệm sử dụng Tây Dương Sâm theo Đông y: 

-Chỉ những người mắc phải chứng "hư nhi hữu hỏa" (hư tổn mà có hỏa) - cơ thể suy yếu và nóng, mới nên dùng sâm Mỹ; những người bị "hư hàn" - nghĩa là phần Dương suy yếu sinh ra lạnh, thì không được dùng sâm Mỹ.


 

Cụ thể, tác dụng của Tây dương sâm mạnh hơn Cao Ly sâm trong những trường sau:

    (1) Giải trừ những tác hại khi điều trị ung thư bằng phóng xạ: Những bệnh nhân được điều trị ung thư bằng phóng xạ thường có các chứng trạng mà Đông y gọi là "âm hư nội nhiệt" (nóng bên trong do phần âm của cơ thể bị tổn thương). Để phòng ngừa, trước khi tiến hành xạ trị 15 ngày, mỗi ngày có thể dùng 10g sâm Mỹ sắc uống, tác dụng rất tốt hoặc uống kết hợp bài “Lục Vị sài thược) sẽ càng thu nhiều kết quả

Nếu chỉ dùng độc vị Tây Dương Sâm phải đun sôi 10-20 phút; nếu chỉ hãm nước sôi như pha trà, thì không có tác dụng; nhiệt độ nước pha trà không đủ để cho các hoạt chất của sâm Mỹ hòa tan đầy đủ vào trong nước.

    (2) Viên phổi, viên phế quản: Những người bị viêm phổi hay viêm phế quản thuộc loại hình "âm hư hỏa vượng", với những biểu hiện, như lòng bàn chân bàn tay nóng, ho ít đờm hoặc trong đờm có lẫn máu, ... Hàng ngày có thể dùng 5-10g sâm Mỹ sắc uống; sau khi uống nước thuốc ăn luôn cả lát sâm. Cần sử dụng trong thời gian tương đối dài.

   (3) Hạ đường huyết: Trong Tây dương sâm có các chất như gingenosides, panaxosides và saponines là 3 hoạt chất chính và chính hoạt chất gingenosides có tác động thật sự vào việc làm giảm đường huyết với liều dùng 5-10g sắc uống.

(4) Giai đoạn hồi phục sau khi mắc bệnh nặng: Đối với những người có biểu hiện thuộc chứng "âm hư", như miệng khô, lưỡi rát, khát nước, đại tiện táo, ... hàng ngày cũng có thể dùng 3-7g sâm Mỹ sắc uống hoặc kết hợp với bài “Thiên vương bổ tâm đan” sẽ cho nhiều kết quả khả quan.

 

 

Bài viết liên quan

NHÂN SÂM WISCONSIN HOA KỲ - SẢN PHẨM ĐƯỢC BẢO CHỨNG TẠI VIỆT NAM.

LÀM THẾ NÀO ĐỂ KHÔNG MUA NHẦM “SÂM RÁC”? Sâm Hoa Kỳ

Sâm Wisconsin Hoa Kỳ - Thuốc quý cho mọi lứa tuổi.

Phân biệt nhân sâm thật giả - Hướng dẫn phân biệt, nhận biết nhân sâm

Nơi nào có bệnh, gần đó có cây thuốc

Nồng nàn hương vị nhân sâm Hoa Kỳ - Wisconsin gingseng

Sâm Hoa Kỳ, trợ thủ đắc lực của bệnh nhân ung thư

Sâm Wisconsin Hoa Kỳ, hoạt chất ngăn ngừa biến chứng của bệnh tiểu đường

Thuốc nào là bạn đồng hành của người Stress !!

Khắc tinh của bệnh trầm uất - Sâm Wisconsin Hoa Kỳ

Bình luận

Gửi bình luận